Một cách thẳng thắn thì lương tháng 13 không sai, nhưng đã lỗi thời nếu coi nó là “đòn bẩy giữ người” trong thị trường lao động hiện nay. Tôi hơi hoài nghi với việc nhiều doanh nghiệp vẫn xem lương tháng 13 như một đặc ân lớn lao. Thực chất, trong phần lớn trường hợp, đó chỉ là một khoản lương bị “giữ lại” để trả dồn vào cuối năm, được gắn thêm lớp áo cảm xúc mang tên “thưởng Tết”.
1. Lương tháng 13 có phù hợp với thị trường lao động hiện nay không?
Phù hợp – nhưng rất có điều kiện.
- Lao động phổ thông, thu nhập thấp.
- Người làm công việc ổn định, ít biến động, ít cơ hội tăng thu nhập theo năng lực.
- Nhóm cần tiền mặt ngắn hạn cho tiêu dùng dịp Tết (chi tiêu, về quê, trả nợ).
- Người lao động có kỹ năng cao.
- Người trẻ, người có tư duy “thu nhập theo hiệu suất”.
- Những người đề cao tự chủ tài chính, tăng trưởng cá nhân và khả năng bứt phá thu nhập.
Thị trường lao động hiện nay không còn là “làm đủ năm – nhận đủ tháng 13”. Nó đang chuyển sang:
“Giá trị tạo ra bao nhiêu → được trả xứng đáng bấy nhiêu → càng sớm càng tốt.”
Ở logic này, lương tháng 13 đứng hơi… lạc lõng.
 |
| Một cách thẳng thắn thì lương tháng 13 là “đòn bẩy giữ người” trong thị trường lao động hiện nay. Tôi hơi hoài nghi với việc nhiều doanh nghiệp vẫn xem lương tháng 13 như một đặc ân lớn lao. Thực chất, trong phần lớn trường hợp, đó chỉ là một khoản lương bị “giữ lại” để trả dồn vào cuối năm, được gắn thêm lớp áo cảm xúc mang tên “thưởng Tết”. |
2. Lương tháng 13 có giúp người lao động có cuộc sống tốt hơn không?
Ngắn hạn thì có. Dài hạn thì rất hạn chế.
Nó giúp:
Giảm áp lực tài chính cuối năm.
Mang lại cảm giác “được thưởng”, “được ghi nhận”.
Có tiền để chi tiêu, nghỉ ngơi, sum họp.
Nhưng nó không giúp:
Tăng năng lực kiếm tiền.
Cải thiện chất lượng sống bền vững.
Thay đổi quỹ đạo tài chính cá nhân.
Điều thường hay diễn ra với những người nhận lương tháng 13 là:
Sau Tết, tiền cả năm và cả tháng 13 cũng hết, rồi lại bắt đầu lại từ đầu.
Về bản chất, lương tháng 13 là một liều thuốc giảm đau, không phải là phương án điều trị lâu dài.
3. Điều gì hấp dẫn người lao động hơn lương tháng 13?
Nếu hỏi người lao động “muốn gì hơn”, đặc biệt là nhóm có năng lực, câu trả lời thường xoay quanh 4 chữ: công bằng – chủ động – tăng trưởng – minh bạch.
1. Thu nhập gắn với hiệu suất thực tế
- KPI rõ ràng.
- Thưởng theo kết quả, không theo “thâm niên chịu đựng”.
- Thưởng quý, thưởng dự án còn hấp dẫn hơn một tháng lương dồn cuối năm.
- Người giỏi không sợ áp lực, họ chỉ sợ bị trả lương như người kém.
2. Cơ hội tăng thu nhập không bị “đóng trần”
- Hoa hồng, profit-sharing, ESOP.
- Cơ chế “làm nhiều – hưởng nhiều”.
- Thu nhập không bị bó chặt vào khung lương cứng.
- Lương tháng 13 thì cố định, còn khả năng bứt phá thu nhập mới là thứ gây nghiện.
3. Sự tự chủ và niềm tin
- Tự chủ thời gian, cách làm việc.
- Được tin tưởng giao việc, giao quyền.
- Ít kiểm soát hình thức, tập trung vào kết quả.
- Với nhiều người, tự chủ = chất lượng sống, còn tháng 13 chỉ là tiền.
4. Lộ trình phát triển rõ ràng
- Học được gì?
- 1–2 năm nữa mình ở đâu?
- Giá trị thị trường của mình có tăng không?
- Một lộ trình tăng năng lực + tăng thu nhập ăn đứt một khoản tiền thưởng mang tính thời điểm.
Kết luận ngắn gọn (và hơi thẳng)
Lương tháng 13 không xấu, nhưng không đủ hấp dẫn với người lao động muốn vươn lên. Nó phù hợp với nhóm cần an toàn và tiêu dùng, không phù hợp với nhóm theo đuổi tăng trưởng và tự do tài chính.
Trong thị trường lao động hiện đại, thứ giữ chân người giỏi không phải là tháng 13, mà là khả năng kiếm được “tháng 14, 15, 20” nhờ năng lực của chính họ.
Nếu doanh nghiệp vẫn xem lương tháng 13 là “vũ khí chiến lược”, thì xin nói vui một chút:Vũ khí đó hiện tại vẫn nổ, nhưng tiếng nổ ngày càng nhỏ.
